Παρουσίαση/Προβολή

(02YX440) -  MICHAEL SEIBEL

Περιγραφή Μαθήματος

ΘΕΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Τμήμα Θεατρικών Σπουδών

Σχολή Καλών Τεχνών

Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Χειμερινό Εξάμηνο Ακαδημαϊκό Έτος 2026/2027

 

1. Γενική περιγραφή του μαθήματος

Το μάθημα «Θεατρικές Πρακτικές: Εισαγωγικά Στοιχεία» αποτελεί το θεμελιώδες μάθημα της πρακτικής εκπαίδευσης στις θεατρικές τέχνες και εισάγει τις φοιτήτριες και τους φοιτητές στις βασικές αρχές της θεατρικής δημιουργίας. Ως θεατρικές πρακτικές νοούνται οι δημιουργικές διαδικασίες μέσω των οποίων συγκροτείται, οργανώνεται και εξελίσσεται η σκηνική πράξη. Σκοπός του μαθήματος είναι να θεμελιώσει τις απαραίτητες καλλιτεχνικές, μεθοδολογικές και αναστοχαστικές προϋποθέσεις για τη συνέχιση των σπουδών στα επιμέρους γνωστικά αντικείμενα του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών. Το μάθημα προσεγγίζει τη θεατρική πράξη ως μια δημιουργική διαδικασία που αναπτύσσεται μέσα από τη δυναμική αλληλεπίδραση σώματος, χώρου, χρόνου, φωνής, λόγου, δράσης και κειμένου. Η εκπαιδευτική διαδικασία καλλιεργεί την καλλιτεχνική αντίληψη, τη δημιουργική σκέψη και τη συνεργασία, επιτρέποντας στις φοιτήτριες και στους φοιτητές να συνδέουν τη θεωρητική γνώση με τη σκηνική πράξη και να αναπτύσσουν σταδιακά τη δική τους καλλιτεχνική προσέγγιση.

Το περιεχόμενο του μαθήματος καλύπτει τα βασικά πεδία της θεατρικής πρακτικής, όπως η υποκριτική, η σκηνοθεσία, η δραματουργία, η σκηνική σύνθεση, η φωνητική αγωγή και η αγωγή του προφορικού λόγου. Παράλληλα, εισάγει τις φοιτήτριες και τους φοιτητές στις αρχές της συλλογικής καλλιτεχνικής δημιουργίας, της δημιουργικής συνεργασίας και της υπεύθυνης συμμετοχής στις διαδικασίες ανάπτυξης μιας θεατρικής παραγωγής. Η διδασκαλία συνδυάζει συστηματικά τη θεωρητική επεξεργασία με την εργαστηριακή εφαρμογή, ώστε οι φοιτήτριες και οι φοιτητές να αποκτούν τόσο τις βασικές γνώσεις όσο και τις πρακτικές δεξιότητες που απαιτούνται για την κατανόηση και τη δημιουργική άσκηση της θεατρικής πράξης. Με τον τρόπο αυτό το μάθημα συμβάλλει στην ανάπτυξη της καλλιτεχνικής αυτονομίας, της δημιουργικής πρωτοβουλίας, της κριτικής σκέψης και της υπεύθυνης συμμετοχής στη συλλογική καλλιτεχνική διαδικασία.

 

2. Συγκεκριμένη μεθοδολογική προσέγγιση 

Η μεθοδολογική προσέγγιση του μαθήματος θεμελιώνεται στη φαινομενολογική έννοια του βιωμένου σώματος (Leib). Αφετηρία της εκπαιδευτικής διαδικασίας αποτελεί η άμεση εμπειρία της σκηνικής κατάστασης, δηλαδή της δυναμικής σχέσης που αναπτύσσεται μεταξύ των προσώπων, του σώματος, του χώρου, του χρόνου και της δράσης. Η θεατρική πράξη προσεγγίζεται ως μία δημιουργική διαδικασία, μέσα στην οποία η αντίληψη, η κατανόηση και η καλλιτεχνική δημιουργία αναπτύσσονται αμοιβαία και αλληλοτροφοδοτούνται.

Στο πλαίσιο αυτό, η διδασκαλία οργανώνεται γύρω από τέσσερις αλληλένδετους άξονες της καλλιτεχνικής εργασίας:

Ενσώματη αντίληψη

Ανάλυση

Καλλιτεχνική διαμόρφωση

Αναστοχασμός

Οι άξονες αυτοί δεν αποτελούν διαδοχικά στάδια μιας γραμμικής εκπαιδευτικής διαδικασίας, αλλά συγκροτούν έναν διαρκή κυκλικό μηχανισμό μάθησης, μέσα στον οποίο κάθε νέα εμπειρία οδηγεί σε βαθύτερη αντίληψη, ακριβέστερη ανάλυση, δημιουργικότερο καλλιτεχνικό μετασχηματισμό και ουσιαστικότερο αναστοχασμό. Η ενσώματη αντίληψη αποτελεί το σημείο εκκίνησης της μαθησιακής διαδικασίας. Μέσα από τη συνειδητή εμπειρία του σώματος, του χώρου, του χρόνου, της φωνής, της σχέσης με τον άλλον και της ίδιας της σκηνικής κατάστασης, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές αναπτύσσουν σταδιακά την ικανότητα να αναγνωρίζουν τις δυναμικές που συγκροτούν το σκηνικό γεγονός, πριν ακόμη επιχειρήσουν να τις ερμηνεύσουν ή να τις οργανώσουν καλλιτεχνικά.

Η συστηματική διερεύνηση της θεατρικής πράξης πραγματοποιείται μέσω επτά βασικών επιτελεστικών κατηγοριών, οι οποίες λειτουργούν ως κοινό θεωρητικό και πρακτικό πλαίσιο για την παρατήρηση, την ανάλυση και τη σκηνική σύνθεση:

Σωματικότητα

Χωρικότητα

Χρονικότητα

Ηχητικότητα

Συναισθηματικότητα

Καταστασιακότητα

Κειμενικότητα

Οι κατηγορίες αυτές δεν αντιμετωπίζονται ως αυτόνομα γνωστικά αντικείμενα, αλλά ως αλληλένδετες διαστάσεις της θεατρικής πραγματικότητας. Κάθε σκηνική κατάσταση συγκροτείται μέσα από τη συνεχή αλληλεπίδρασή τους και η καλλιτεχνική εργασία συνίσταται στην αναγνώριση, την κατανόηση και τη δημιουργική οργάνωση αυτής της δυναμικής σχέσης.

Η διδασκαλία αναπτύσσεται σε εργαστηριακό περιβάλλον, όπου η θεωρία και η πράξη εξελίσσονται παράλληλα και αλληλοτροφοδοτούνται. Η μαθησιακή διαδικασία υποστηρίζεται από ασκήσεις αντίληψης, αυτοσχεδιασμούς, αναλύσεις σκηνικών παραδειγμάτων, δραματουργική επεξεργασία κειμένων, σκηνοθετικές δοκιμές και συλλογικό αναστοχασμό. Η θεωρητική γνώση δεν παρουσιάζεται ως αφηρημένο σύστημα εννοιών, αλλά αναδύεται μέσα από την ίδια την καλλιτεχνική εμπειρία και λειτουργεί ως εργαλείο κατανόησης, δημιουργικής επεξεργασίας και εξέλιξης της θεατρικής πράξης.

 

3. Στόχοι του μαθήματος

Το μάθημα «Θεατρικές Πρακτικές: Εισαγωγικά Στοιχεία» επιδιώκει να θεμελιώσει τις βασικές καλλιτεχνικές, δημιουργικές και μεθοδολογικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για την κατανόηση και τη δημιουργική άσκηση της θεατρικής πράξης. Βασικός του προσανατολισμός δεν είναι μόνο η εισαγωγή στα επιμέρους πεδία της θεατρικής πρακτικής, αλλά κυρίως η διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης αντίληψης της θεατρικής δημιουργίας ως ενιαίας, συλλογικής και διαρκώς εξελισσόμενης καλλιτεχνικής διαδικασίας.

Κεντρικός στόχος του μαθήματος είναι η καλλιέργεια καλλιτεχνικής σκέψης, η οποία επιτρέπει στις φοιτήτριες και στους φοιτητές να κατανοούν, να αναλύουν και να οργανώνουν δημιουργικά τις διαδικασίες που συγκροτούν τη θεατρική πράξη. Παράλληλα, επιδιώκεται η ουσιαστική σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με την καλλιτεχνική εμπειρία, καθώς και η σταδιακή ανάπτυξη προσωπικής καλλιτεχνικής ευθύνης, δημιουργικής αυτονομίας και κριτικής σκέψης.

Ταυτόχρονα, το μάθημα θέτει τις απαραίτητες βάσεις για τη μετέπειτα εξειδίκευση στα επιμέρους γνωστικά αντικείμενα του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, εισάγοντας τις φοιτήτριες και τους φοιτητές στις βασικές αρχές της υποκριτικής, της σκηνοθεσίας, της δραματουργικής ανάλυσης, της σκηνικής γλώσσας, της σκηνικής αφήγησης, της οργάνωσης της πρόβας, της συνεργασίας των καλλιτεχνικών συντελεστών, καθώς και της φωνητικής αγωγής και της αγωγής του προφορικού λόγου.

Ειδικότερα, το μάθημα αποσκοπεί στην καλλιέργεια των ακόλουθων γνώσεων, ικανοτήτων, δεξιοτήτων και καλλιτεχνικών στάσεων:

κατανόηση της θεατρικής πράξης ως σύνθετης καλλιτεχνικής και συλλογικής δημιουργικής διαδικασίας·

ανάπτυξη δημιουργικής και κριτικής σκέψης κατά την προσέγγιση θεατρικών φαινομένων·

σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με την καλλιτεχνική πράξη·

κατανόηση της λειτουργικής σχέσης μεταξύ υποκριτικής, σκηνοθεσίας, δραματουργίας και σκηνικής σύνθεσης·

ανάπτυξη συνεργατικής στάσης, υπεύθυνης συμμετοχής και αποτελεσματικής επικοινωνίας στο πλαίσιο συλλογικών καλλιτεχνικών διαδικασιών·

καλλιέργεια δημιουργικής πρωτοβουλίας, καλλιτεχνικής υπευθυνότητας και ικανότητας κριτικού αναστοχασμού.

 

4. Περιεχόμενο του μαθήματος 

Το περιεχόμενο του μαθήματος διαμορφώνεται με στόχο να προσφέρει μια ολοκληρωμένη εισαγωγή στα βασικά πεδία της θεατρικής πρακτικής και να αναδείξει τις λειτουργικές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους. Οι επιμέρους θεματικές ενότητες δεν αντιμετωπίζονται ως αυτοτελή γνωστικά αντικείμενα, αλλά ως αλληλοσυμπληρούμενες διαστάσεις της θεατρικής δημιουργίας, οι οποίες συγκλίνουν στη συγκρότηση της σκηνικής πράξης. Η επιλογή και η οργάνωση του περιεχομένου ανταποκρίνονται στον εισαγωγικό χαρακτήρα του μαθήματος και δημιουργούν ένα στέρεο γνωστικό και καλλιτεχνικό υπόβαθρο για τη μετέπειτα εμβάθυνση στα επιμέρους γνωστικά αντικείμενα του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών.

Το μάθημα περιλαμβάνει ιδίως τις ακόλουθες θεματικές ενότητες:

• Υποκριτική και σκηνική δράση

Εισαγωγή στις βασικές αρχές της υποκριτικής, της σκηνικής δράσης και της δημιουργίας θεατρικών καταστάσεων, με έμφαση στη σχέση του ηθοποιού με τον σκηνικό χώρο, τον χρόνο, τους συμπαίκτες και το κοινό.

• Σκηνοθεσία και σκηνική σύνθεση

Εισαγωγή στις βασικές αρχές της σκηνοθετικής σκέψης, της ανάπτυξης της σκηνοθετικής σύλληψης, της οργάνωσης της σκηνικής δράσης, της σύνθεσης των επιμέρους σκηνικών στοιχείων και της συνεργασίας με τους καλλιτεχνικούς συντελεστές.

• Δραματουργία και σκηνική αφήγηση

Εισαγωγή στη δραματουργική ανάλυση, στη σχέση δραματικού και σκηνικού χρόνου, στη δομή της θεατρικής αφήγησης και στη δημιουργική επεξεργασία δραματικών και μη δραματικών κειμένων ως αφετηρία της σκηνικής πράξης.

• Σημειωτική της σκηνικής γλώσσας

Εισαγωγή στις βασικές αρχές της σημειωτικής του θεάτρου και της σκηνικής επικοινωνίας, με έμφαση στη λειτουργία του σώματος, της κίνησης, του χώρου, της φωνής, του λόγου, του φωτισμού, των αντικειμένων και των υπόλοιπων σκηνικών σημείων στη διαμόρφωση του θεατρικού νοήματος.

• Οργάνωση της δημιουργικής διαδικασίας

Εισαγωγή στις βασικές αρχές της οργάνωσης και του σχεδιασμού της θεατρικής πρόβας, της ανάπτυξης της δημιουργικής διαδικασίας και της συνεργασίας όλων των καλλιτεχνικών συντελεστών μέχρι την ολοκλήρωση μιας θεατρικής παραγωγής.

• Φωνητική αγωγή και αγωγή του προφορικού λόγου

Εισαγωγή στις βασικές αρχές της φωνητικής αγωγής και της αγωγής του προφορικού λόγου, με έμφαση στη λειτουργική χρήση της φωνής, στην άρθρωση, στη σκηνική εκφορά του λόγου, στη σχέση φωνής, σώματος και σκηνικής παρουσίας, καθώς και στην προετοιμασία και θεατρική απόδοση ενός τραγουδιού.

• Θεατρική πράξη σε διαφορετικά εκφραστικά μέσα

Εισαγωγή στις βασικές διαφοροποιήσεις της υποκριτικής και της σκηνοθεσίας στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση, καθώς και στις διαφορετικές καλλιτεχνικές απαιτήσεις που προκύπτουν από κάθε εκφραστικό μέσο.

 

5. Τρόπος διεξαγωγής του μαθήματος

Το μάθημα πραγματοποιείται σε εργαστηριακή μορφή και βασίζεται στη συνεχή σύνδεση της θεωρητικής επεξεργασίας με την πρακτική εφαρμογή. Η εκπαιδευτική διαδικασία οργανώνεται έτσι ώστε οι φοιτήτριες και οι φοιτητές να συμμετέχουν ενεργά σε όλες τις φάσεις του μαθήματος, εργαζόμενες και εργαζόμενοι.

Η διδασκαλία περιλαμβάνει θεωρητικές εισηγήσεις, πρακτικές ασκήσεις, αυτοσχεδιασμούς, δραματουργική επεξεργασία κειμένων, σκηνικές συνθέσεις, παρουσιάσεις εργασιών και οργανωμένες συζητήσεις. Οι επιμέρους μορφές διδασκαλίας προσαρμόζονται στους στόχους κάθε διδακτικής ενότητας και συνδυάζουν ατομική εργασία, εργασία σε ζεύγη, εργασία σε μικρές ομάδες και εργασία στην ολομέλεια.

Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στη συλλογική καλλιτεχνική δημιουργία. Στο πλαίσιο των εργαστηριακών δραστηριοτήτων, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές εναλλάσσονται συστηματικά μεταξύ διαφορετικών λειτουργιών της θεατρικής πράξης, αναλαμβάνοντας, ανάλογα με τις απαιτήσεις κάθε άσκησης ή σκηνικής σύνθεσης, τον ρόλο του ηθοποιού, του σκηνοθέτη, του δραματουργού ή του παρατηρητή. Η εναλλαγή αυτή ενισχύει την κατανόηση της λειτουργικής σχέσης μεταξύ των επιμέρους πεδίων της θεατρικής πρακτικής και καλλιεργεί τη συνεργασία, την υπευθυνότητα και την ενεργό συμμετοχή στη συλλογική δημιουργική διαδικασία.

Η οργάνωση του μαθήματος ακολουθεί προοδευτική εξέλιξη ως προς τον βαθμό δυσκολίας και την πολυπλοκότητα των εργασιών, επιτρέποντας στις φοιτήτριες και στους φοιτητές να εμβαθύνουν σταδιακά στην κατανόηση και στη δημιουργική εφαρμογή των βασικών αντικειμένων του μαθήματος.

 

6. Φοιτηκοκεντρική μάθηση και ενεργός συμμετοχή   

Η διδασκαλία οργανώνεται σύμφωνα με τις αρχές της φοιτητοκεντρικής μάθησης, αναγνωρίζοντας τις φοιτήτριες και τους φοιτητές ως ενεργούς συνδιαμορφωτές της εκπαιδευτικής και καλλιτεχνικής διαδικασίας. Η μαθησιακή πορεία ενθαρρύνει την προσωπική πρωτοβουλία, τη δημιουργική διερεύνηση, τη συνεργασία και την ανάληψη ευθύνης για την ατομική και συλλογική πρόοδο.

Η φοιτητοκεντρική μάθηση δεν νοείται ως ατομοκεντρική διαδικασία, αλλά ως ενεργός συμμετοχή σε μια συλλογική διαδικασία καλλιτεχνικής δημιουργίας, μέσα στην οποία η προσωπική ανάπτυξη πραγματοποιείται πάντοτε σε σχέση με τον άλλον. Η καλλιτεχνική γνώση οικοδομείται μέσα από τη συνεργασία, τον διάλογο, την ανταλλαγή εμπειριών και τη συνδιαμόρφωση της δημιουργικής διαδικασίας.

Η ενεργός συμμετοχή των φοιτητριών και των φοιτητών αποτελεί βασική προϋπόθεση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η συμβολή τους δεν περιορίζεται στην εκτέλεση επιμέρους ασκήσεων, αλλά επεκτείνεται στη διατύπωση καλλιτεχνικών προτάσεων, στην αναζήτηση δημιουργικών λύσεων, στην ανταλλαγή απόψεων και στην τεκμηρίωση των καλλιτεχνικών τους επιλογών.

Στο πλαίσιο αυτό, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές ενθαρρύνονται να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να διερευνούν διαφορετικές δημιουργικές προσεγγίσεις, να αξιολογούν κριτικά την προσωπική και τη συλλογική τους εργασία και να αξιοποιούν δημιουργικά την ανατροφοδότηση που προκύπτει κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στην ανάπτυξη της αυτονομίας, της συνεργατικής μάθησης, της υπεύθυνης συμμετοχής και της καλλιτεχνικής υπευθυνότητας, με στόχο τη σταδιακή διαμόρφωση μιας ώριμης ακαδημαϊκής και καλλιτεχνικής στάσης.

 

7. Διευρθμένες διδακτικές μέθοδοι / Διαδραστικές και βιωματικές τεχτνικές διδασκαλίας

Η διδασκαλία αξιοποιεί ένα διευρυμένο φάσμα διαδραστικών και βιωματικών διδακτικών μεθόδων, οι οποίες ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες απαιτήσεις της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και της θεατρικής πρακτικής. Η επιλογή τους προσαρμόζεται στους στόχους κάθε διδακτικής ενότητας και επιδιώκει τη δημιουργική σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με την πρακτική εφαρμογή και την καλλιτεχνική διερεύνηση.

Στο πλαίσιο αυτό αξιοποιούνται, μεταξύ άλλων:

σύντομες θεωρητικές εισηγήσεις και καθοδηγούμενες συζητήσεις·

εργαστηριακές ασκήσεις και βιωματικές εφαρμογές·

αυτοσχεδιασμοί και διερεύνηση σκηνικών καταστάσεων·

ανάλυση και επεξεργασία θεατρικών και μη θεατρικών κειμένων·

δραματουργική και σκηνοθετική διερεύνηση σκηνικών προτάσεων·

ατομικές και ομαδικές δημιουργικές εργασίες·

 

Ημερομηνία δημιουργίας

Παρασκευή 16 Μαΐου 2025