Παρουσίαση/Προβολή

Μέθοδοι διδασκαλίας και αξιολόγησης

Όλες οι διαλέξεις συνοδεύονται από παρουσιάσεις διαφανειών (ppt), οι οποίες αναρτώνται ανελλιπώς στην ηλεκτρονική τάξη (eclass > Έγγραφα > Διαφάνειες). Επίσης, στην ηλεκτρονική τάξη θα βρείτε άρθρα και εγχειρίδια σε μορφή pdf (eclass > Έγγραφα > Βιβλία/Άρθρα), καθώς και συνδέσμους ιστοσελίδων σχετικών με το μάθημα (eclass > Σύνδεσμοι).

Για την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος απαιτείται βαθμός ίσος ή μεγαλύτερος του 5 (στην κλίμακα 1-10) κατά τη γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου. Η τελική γραπτή εξέταση περιλαμβάνει: α) σειρά ερωτήσεων, οι οποίες χρήζουν σύντομης απάντησης ή β) ερωτήσεις, που απαιτούν απάπτυξη και αφορούν στο σχολιασμό κάτοψης ή εικόνας ή γ) συνδυασμό των παραπάνω. 

Eνδεικτικό πρόγραμμα διδασκαλίας

Μάθημα 1ο: Εισαγωγή - Μεταβατικοί χρόνοι

Ιστορικό πλαίσιο. Μεταβατικοί χρόνοι και Εικονομαχία: αρχιτεκτονική (τρουλαία βασιλική), μνημειακή ζωγραφική (ψηφιδωτά Κωνσταντινούπολης, Ανατολής), ζωγραφική χειρογράφων.

Μάθημα 2ο-3ο: Μεσοβυζαντινή αρχιτεκτονική 

Η βυζαντινή πόλη-κάστρο. Κοσμική αρχιτεκτονική. Εκκλησιαστική αρχιτεκτονική: τυπολογία ναών, Σχολή Κωνσταντινούπολης και βόρειας Ελλάδας, Ελλαδική Σχολή

Μάθημα 4ο-5ο: Μεσοβυζαντινή ζωγραφική Ι

Δυναστείες Μακεδόνων και Δουκάδων (867-1081): Αγία Σοφία Κωνσταντινούπολης, Αγία Σοφία Θεσσαλονίκης, τοιχογραφίες Καππαδοκίας

Μάθημα 6ο-7ο: Μεσοβυζαντινή ζωγραφική ΙΙ

Δυναστείες Κομνηνών και Αγγέλων (1081-1204): ψηφιδωτά ελλαδικού χώρου, ψηφιδωτά/τοιχογραφίες Κιέβου, Σερβίας, ΠΓΔΜ, Κύπρου, Σικελίας

Μάθημα 9ο: Σταυροφορική περίοδος - Υστεροβυζαντινή αρχιτεκτονική

Σταυροφορική αρχιτεκτονική και ζωγραφική. Υστεροβυζαντικές πόλεις – κοσμική αρχιτεκτονική

Μάθημα 10ο: Υστεροβυζαντινή αρχιτεκτονική

Εκκλησιαστική αρχιτεκτονική (τυπολογία, μορφολογία)

Μάθημα 11ο: Υστεροβυζαντινή ζωγραφική

Μνημειακή ζωγραφική σταυροφορικής περιόδου (Ιταλία, Σερβία). Παλαιολόγεια ζωγραφική: Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη, Άγιο Όρος.

Μάθημα 12ο: Ζωγραφική εικόνων - Ζωγραφική χειρογράφων - Μικροτεχνία

Μάθημα 13ο: Επαναληπτικό μάθημα 

Προτεινόμενα συγγράμματα

• R. Krautheimer, Παλαιοχριστιανική και βυζαντινή αρχιτεκτονική, Αθήνα 1999.

• Χ. Μπούρας, Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Αθήνα ***.

• Ν. Πανσελήνου, Βυζαντινή ζωγραφική: Η βυζαντινή κοινωνία και οι εικόνες της, Αθήνα ***.

• Ν. Χατζηδάκη, Μ. Χατζηδάκης, Όσιος Λουκάς, Αθήνα 1996.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Ιστορικό πλαίσιο (γενικά)

• A. Cameron, B. Ward-Perkins, M. Whitby (επιμ.), The Cambridge Ancient History, vol. 14, Late Antiquity: Empire and Successors, AD 425-600, Cambridge, 2000.

• A. Kazdhan (επιμ.), The Oxford Dictionary of Byzantium, Νέα Υόρκη/Οξφόρδη, 1991 (3 τόμοι).

• C. Mango, Βυζάντιο, η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, Αθήνα (ΜΙΕΤ), 1988.

Τέχνη (γενικά)

• R. Cormack, Byzantine Art, Οξφόρδη, 2000.

• Α. Grabar, L' Iconoclasme byzantin. Le dossier archéologique, Παρίσι, 1984.

• Τζ. Λόουντεν, Πρώιμη Χριστιανική και Βυζαντινή Τέχνη, Αθήνα 1997.

• C. Mango, The Art of the Byzantine Empire, 312-1453, Sources and Documents, Τορόντο/Buffalo/Λονδίνο, 1986.

• L. Rodley, Βυζαντινή Τέχνη και Αρχιτεκτονική, Αθήνα, 2010.

• Μ. Χατζηδάκης, Η Μεσοβυζαντινή Τέχνη, στο: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. Η΄, Αθήνα 1979, 274-305, 312-317.

• Μ. Χατζηδάκης, Η Ύστερη Βυζαντινή Τέχνη (1204-1453), στο: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. Θ΄, Αθήνα 1979, 394-414, 423-449.

Κατάλογοι εκθέσεων

• J. Albani, E. Chalkia (επιμ.), Heaven and Earth, Cities and Countryside in Byzantine Greece, Washington D.C., National Gallery of Art, Los Angeles, J. Paul Getty Museum, 2013.

• D. Buckton (επιμ.), Byzantium. Treasures of Byzantine Art and Culture, British Museum, Λονδίνο, 1994.

• Byzance. L’art byzantin dans les collections publiques françaises, Musée du Louvre, Παρίσι, 1992.

• R. Cormack, M Vassilaki (επιμ.), Byzantium, 330-1453, Λονδίνο, Royal Academy of Arts, 2008.

• A. Drandaki, D. Papanikola-Bakirtzi, A. Tourta (επιμ.), Heaven and Earth, Art of Byzantium from Greek Collections, Washington D.C., National Gallery of Art, Los Angeles, J. Paul Getty Museum, 2013.

• H.C. Evans, Byzantium, Faith and Power (1261-1557), TheMetropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη, 2004.

• H.C. Evans, W.D. Wixom (επιμ.), The Glory of Byzantium. Art and Culture of the Middle Byzantine Ear A.D. 843-1261, The Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη, 1997.

• Δ. Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), Καθημερινή Ζωή στο Βυζάντιο, Αθήνα, 2002.

Αρχιτεκτονική

• Ν. Γκιολές, Βυζαντινή ναοδομία (600-1204), Αθήνα, 1987.

• S. Ćurčić, Architecture in the Balkans from Diocletian to Süleiman the Magnificent, New Haven/London, 2010.

• S. Ćurčić, E. Χατζητρύφωνος (επιμ.), Κοσμική μεσαιωνική αρχιτεκτονική στα Βαλκάνια 1300-1500 και η διατήρησή της, Θεσσαλονίκη, 1997.

• J. Freely, A. S. Çakmak, Byzantine Monuments of Istanbul, Cambridge, 2010.

• R. Krautheimer, Παλαιοχριστιανική και βυζαντινή αρχιτεκτονική, Αθήνα, 1999.

• C. Mango, Byzantine Architecture, Νέα Υόρκη, 1976.

• Χ. Μπούρας, Ιστορία της αρχιτεκτονικής, β’ τόμος, Αρχιτεκτονική στο Βυζάντιο, το Ισλάμ και τη Δυτική Ευρώπη κατά το Μεσαίωνα, Αθήνα, 1999.

• Χ. Μπούρας, Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Αθήνα 2001.

• X. Μπούρας, Λ. Μπούρα, Η ελλαδική ναοδομία κατά τον 12o αιώνα, Αθήνα, 2002.

Μνημειακή ζωγραφική

• Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Βυζαντινές τοιχογραφίες, Αθήνα, 1994.

• Ο. Demus, Byzantine Mosaic Decoration, Aspects of Monumental Art in Byzantium, Λονδίνο, 1948.

• Σ. Καλοπίση–Βέρτη, Τάσεις της μνημειακής ζωγραφικής περί το 1300 στον ελλαδικό και νησιώτικο χώρο (εκτός από τη Μακεδονία), στο: Ο Εμμανουήλ Πανσέληνος και η εποχή του, Αθήνα 1999, 63-90.

• Χ. Μαυροπούλου-Τσιούμη, Αγία Σοφία. Ο μεγάλος ναός της Θεσσαλονίκης, Αθήνα, 2014.

• D. Mouriki, Stylistic Trends in Monumental Painting of Greece During the Eleventh and Twelfth Centuries, στο: Dumbarton Oaks Papers, 34-35, 1982, 77-124.

• Ντ. Μουρίκη, Τα ψηφιδωτά της Νέας Μονής Χίου, Αθήνα, 1985.

• Χ. Μπακιρτζής
, Χ. Μαυροπούλου-Τσιούμη, Ε. Κουρκουτίδου-Νικολαϊδου, Ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης, 4ος-14ος αιώνας, Αθήνα, 2014.

• Μ. Panayotidi, La peinture monumentale en Grèce de la fin de l’Iconoclasme jusqu’à l’avènement des Comnènes (843-1081), στο: Cahiers Archéologiques, 34,1986, 75-108.

• I. Sinkevic, The Church of St. Panteleimon at Nerezi: Architecture, Programme, Patronage, Spätantike-Frühes Christentum-Byzanz, Wiesbaden, 2000. 

• Ε. Τσιγαρίδας, Οι τοιχογραφίες της περιόδου των Παλαιολόγων σε ναούς της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη, 1999.

• Ν. Χατζηδάκη, Βυζαντινά ψηφιδωτά, Αθήνα, 1994.

• Ν. Χατζηδάκη, Μ. Χατζηδάκης, Όσιος Λουκάς, Αθήνα, 1996.

Εικονογραφημένα χειρόγραφα

• Γ. Γαλάβαρης, Ζωγραφική βυζαντινών χειρογράφων, Αθήνα, 1995.

Μικροτεχνία

• A. Cutler, The Craft of Ivory: Sources, Techniques and Uses in the Mediterranean World, AD 200-1400, Washington DC, 1985.

• Δ. Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), Βυζαντινά εφυαλωμένα κεραμικά, Η τέχνη των εγχάρακτων, Αθήνα, 1999.

• W.F. Volbach, Elfenbeinarbeiten der Spätantike und des frühen Mittelalters, Mainz, 1976.

• K. Wessel, Die Byzantinische Emailkunst von 5 bis 13. Jahrhundert, Recklinghausen, 1967 (αγγλική μετάφραση Shannon, 1969).