Παρουσίαση/Προβολή

(4520) -  ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΟΝΤΗΣ

Περιγραφή Μαθήματος

Το μάθημα Νομισματική Θεωρία και Πολιτική εισάγει τους φοιτητές στη μελέτη του χρήματος, του τραπεζικού συστήματος και της σύγχρονης νομισματικής πολιτικής, συνδυάζοντας τη θεωρητική θεμελίωση με την ανάλυση των πραγματικών θεσμών και πολιτικών που διαμορφώνουν τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας. Διαρθρώνεται σε δώδεκα διαλέξεις και καλύπτει το συνεχές που εκτείνεται από τη φύση και τις λειτουργίες του χρήματος μέχρι την Υπόθεση Χρηματοοικονομικής Αστάθειας του Hyman Minsky.

Σκοπός του Μαθήματος

Σκοπός του μαθήματος είναι να εξοπλίσει τους φοιτητές με τα εννοιολογικά και αναλυτικά εργαλεία που απαιτούνται για να κατανοήσουν τον ρόλο του χρήματος και των κεντρικών τραπεζών στη σύγχρονη οικονομία. Πέρα από την παραδοσιακή νεοκλασική προσέγγιση, το μάθημα ενσωματώνει σύγχρονες θεωρητικές οπτικές —όπως τη θεωρία του ενδογενούς χρήματος, το «Money View» του Perry Mehrling και τη μεταΚεϋνσιανή ανάλυση του Minsky— ώστε οι φοιτητές να κατανοούν τόσο το «κανονικό» πλαίσιο λειτουργίας των αγορών όσο και τη δυναμική των χρηματοπιστωτικών κρίσεων.

Περιεχόμενο Διδασκαλίας

Το μάθημα οργανώνεται γύρω από τέσσερις θεματικούς πυλώνες.

Στον πρώτο πυλώνα εξετάζεται η φύση, οι λειτουργίες και τα είδη του χρήματος: η μετάβαση από τον αντιπραγματισμό στο εμπόρευμα-χρήμα και τελικά στο σύγχρονο fiat και πιστωτικό χρήμα (credit money). Παρουσιάζονται οι τέσσερις λειτουργίες του χρήματος, τα Νομισματικά Μεγέθη (Μ0, Μ1, Μ2, Μ3), η Εξίσωση Ανταλλαγής του Fisher, καθώς και η ανάλυση των ισολογισμών και της ενδογενούς δημιουργίας χρήματος μέσω της παροχής δανείων (η αρχή «τα δάνεια δημιουργούν τις καταθέσεις»).

Στον δεύτερο πυλώνα αναλύεται ο νομισματικός πολλαπλασιαστής, η αντιπαράθεση εξωγενούς και ενδογενούς χρήματος, οι θεωρίες ζήτησης χρήματος (Fisher, Keynes, Friedman, Baumol–Tobin), καθώς και η αρχιτεκτονική των σύγχρονων συστημάτων πληρωμών (RTGS και DNS, TARGET2, Fedwire, SWIFT) και οι εξελίξεις στα FinTech, στα κρυπτονομίσματα και στα Ψηφιακά Νομίσματα Κεντρικών Τραπεζών (CBDCs).

Στον τρίτο πυλώνα αναπτύσσεται η θεωρία και πρακτική των Κεντρικών Τραπεζών: ιστορική εξέλιξη, ρόλος του Δανειστή Έσχατης Καταφυγής (Lender of Last Resort), Κανόνας του Bagehot, μακροοικονομικοί στόχοι (σταθερότητα τιμών, υψηλή απασχόληση, χρηματοοικονομική σταθερότητα), διαστάσεις της Ανεξαρτησίας, παραδοσιακά εργαλεία (Πράξεις Ανοικτής Αγοράς, Προεξοφλητικό Επιτόκιο, Υποχρεωτικά Αποθεματικά), αλλά και μη συμβατικά μέσα της εποχής μετά το 2008 (Ποσοτική Χαλάρωση, Forward Guidance, αρνητικά επιτόκια). Παρουσιάζεται διεξοδικά ο Μηχανισμός Μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής (κανάλι επιτοκίων, τιμών περιουσιακών στοιχείων, πιστώσεων, ισολογισμού), η διάρθρωση κινδύνου των επιτοκίων και η Καμπύλη Αποδόσεων ως προγνωστικός δείκτης. Εξετάζεται επίσης η αντιπαράθεση Κανόνων έναντι Διακριτικής Ευχέρειας, ο Κανόνας του Taylor, η Αρχή του Taylor και τα εναλλακτικά καθεστώτα στόχευσης (Inflation Targeting, PLT, NGDP Targeting, Average Inflation Targeting).

Στον τέταρτο πυλώνα το μάθημα αποκτά διεθνή και κριτική διάσταση. Αναλύεται η αρχιτεκτονική του Ευρωσυστήματος και της ΕΚΤ, η Θεωρία των Άριστων Νομισματικών Περιοχών του Mundell, η εμπειρία της Ευρωζώνης και η μετατόπιση της ΕΚΤ προς τον ρόλο του Δανειστή Έσχατης Καταφυγής μετά το «whatever it takes» του Draghi. Εισάγεται το «Money View» του Perry Mehrling, η έννοια του Περιορισμού Επιβίωσης (Survival Constraint), η Ιεραρχία του Χρήματος, η μετατροπή της Κεντρικής Τράπεζας από Lender σε Dealer of Last Resort, και η Παγκόσμια Ιεραρχία με την κυριαρχία του Δολαρίου, το σύστημα των Ευρωδολαρίων και τις swap lines της Fed. Παρουσιάζεται το Μακροοικονομικό Τρίλημμα (Mundell–Fleming) στην ανοικτή οικονομία και η μετατροπή του σε Δίλημμα κατά τη Rey λόγω του Παγκόσμιου Χρηματοοικονομικού Κύκλου. Το μάθημα ολοκληρώνεται με την Υπόθεση Χρηματοοικονομικής Αστάθειας του Minsky (τυπολογία Hedge–Speculative–Ponzi, Στιγμή Minsky, Ρευστοποιήσεις Ανάγκης) και τη διάκριση Μικροπροληπτικής έναντι Μακροπροληπτικής Πολιτικής.

Μαθησιακά Αποτελέσματα

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές αναμένεται να είναι σε θέση να:

• διακρίνουν τις λειτουργίες, τα είδη και τις ιστορικές μορφές του χρήματος, και να ερμηνεύουν τη φύση του σύγχρονου πιστωτικού χρήματος και της ενδογενούς δημιουργίας του από τις εμπορικές τράπεζες·
• αναλύουν τους ισολογισμούς κεντρικών και εμπορικών τραπεζών, να εφαρμόζουν τον νομισματικό πολλαπλασιαστή και να αξιολογούν κριτικά τα όρια του στην πραγματική οικονομία·
• περιγράφουν τη θεσμική αρχιτεκτονική, τους στόχους, τα παραδοσιακά και τα μη συμβατικά εργαλεία των κύριων Κεντρικών Τραπεζών (Fed, ΕΚΤ/Ευρωσύστημα), και να αναλύουν τον Μηχανισμό Μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής·
• ερμηνεύουν τη χρονική διάρθρωση των επιτοκίων και την Καμπύλη Αποδόσεων ως προγνωστικό δείκτη οικονομικών υφέσεων·
• εφαρμόζουν τον Κανόνα του Τέηλορ και να εξηγούν την Αρχή του Τέηλορ και να συγκρίνουν τα εναλλακτικά καθεστώτα στόχευσης.
• αναλύουν τη λειτουργία του διεθνούς νομισματικού συστήματος υπό την οπτική του χρήματος  και του Μακροοικονομικού Τριλήμματος·
• αναγνωρίζουν τα στάδια εκδήλωσης μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης μέσα από το πρίσμα του Μινσκυ και να κατανοούν τη συμπληρωματική σχέση Μικροπροληπτικής και Μακροπροληπτικής Πολιτικής.

Προαπαιτούμενες Γνώσεις

Δεν υπάρχουν τυπικά προαπαιτούμενα μαθήματα. Συνιστάται ωστόσο η εξοικείωση των φοιτητών με τις βασικές αρχές της Μακροοικονομικής Θεωρίας και της Διεθνούς Οικονομικής, ώστε να αξιοποιήσουν στο μέγιστο τις θεωρητικές και θεσμικές πτυχές της ύλης.

Διδακτικό Υλικό

Το διδακτικό υλικό περιλαμβάνει τις δώδεκα διαλέξεις του μαθήματος, συνοδευόμενες από Ερωτήσεις Εμπέδωσης και Ερωτήσεις Επανάληψης για κάθε ενότητα, καθώς και προτεινόμενη βιβλιογραφία που ανακοινώνεται κατά τη διάρκεια του εξαμήνου.

Ημερομηνία δημιουργίας

Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026