Παρουσίαση/Προβολή

Σύλλαβος

1. Εισαγωγή στην Αρχαία Ιστορία (Α. Μακρή)
2. Εισαγωγή στη Βυζαντινή Ιστορία (Δ. Βαχαβιώλος)
3. Πολιτιστική κληρονομιά: ορισμός, βασικές έννοιες, μοντέλα διαχείρισης (Ι. Σπηλιοπούλου)
4. Ανάλυση Συμβάσεων, Χαρτών και διεθνών κειμένων για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς (Ι. Σπηλιοπούλου)
5. UNESCO: κανονιστικό και επιχειρησιακό πλαίσιο διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς (Μ. Κουρή)
6. Ευρωπαϊκή Ένωση, Συμβούλιο Ευρώπης: κανονιστικό και επιχειρησιακό πλαίσιο διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς – Εννοιολογήσεις της πολιτιστικής κληρονομιάς με βάση το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο (Μ. Κουρή)
7. Ζητήματα διαχείρισης των ελληνικών αρχαιοτήτων από τον 19ο αιώνα μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Ε. Ζυμή)
8. Βυζαντινή πολιτιστική κληρονομιά και η διαχείρισή της από το ελληνικό κράτος (Μ. Ξανθοπούλου)
9. Βυζαντινά μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Ελλάδα (Μ. Ξανθοπούλου)
10. Οι ξένες αρχαιολογικές σχολές και ο ρόλος τους στη διαχείριση της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς (Ε. Ζυμή)
11. Οικονομία του Πολιτισμού Ι: Εισαγωγή στην Οικονομία του Πολιτισμού (Θ. Κουτσομπίνας)
12. Οικονομία του Πολιτισμού ΙΙ: Το οικονομικό πλεονέκτημα της πολιτιστικής αξίας (Θ. Κουτσομπίνας)
13. Οικονομία του Πολιτισμού ΙΙΙ: Βασικές αρχές οικονομικής θεωρίας και εφαρμογές στην Οικονομία του Πολιτισμού (Θ. Κουτσομπίνας)

Μέθοδοι αξιολόγησης

Γραπτή ατομική εργασία

Διδάσκοντες

Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών

Δημήτρης Βαχαβιώλος (d.vachaviolos@go.uop.gr)

Ελένη Ζυμή (nelly@elenizimi.com)

Μαρία Κουρή (mkouri@go.uop.gr)

Ανδρονίκη Μακρή (amakri@uop.gr)

Μαρία Ξανθοπούλου (xanthopm@uop.gr)

Ιωάννα Σπηλιοπούλου (iaspi@otenet.gr)

Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας

Θεόδωρος Κουτσομπίνας (koutsobinas@uop.gr)

Περιεχόμενο παραδόσεων

1. Εισαγωγή στην Αρχαία Ιστορία (Α. Μακρή)

Το μάθημα αποτελεί επισκόπηση της ιστορίας και της αρχαιολογίας του ελληνικού κόσμου από τη μινωική εποχή (περίπου 3000 π.Χ.) μέχρι και τον Αυτοκράτορα Διοκλητιανό (περίπου 300 μ.Χ.). Στόχος του μαθήματος είναι να δείξει την ιστορική εξέλιξη δια μέσου των αιώνων, τη διαφορά των πολιτισμών που διαδέχτηκαν ο ένας το άλλο (μινωικός, μυκηναϊκός, πόλεις κράτη, ελληνιστικός κόσμος, ρωμαιοκρατία) και πώς η εν λόγω διαδοχή τεκμηριώνεται από τα σωζόμενα κατάλοιπα των πολιτισμών. Η εξοικίωση των φοιτητών με τις αρχαιολογικές μαρτυρίες αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διδασκαλία της πολιτισμικής διαχείρισης που σχετίζεται με τον αρχαίο κόσμο και που αποτελεί  ζητούμενο του μεταπτυχιακού προγράμματος.

2. Εισαγωγή στη Βυζαντινή Ιστορία (Δ. Βαχαβιώλος)

Στο μάθημα συζητούνται θεμελιώδη στοιχεία της βυζαντινής ιστορίας και πολιτισμού έτσι ώστε οι μεταπτυχιακοί φοιτητές/τριες να είναι σε θέση να συνειδητοποιήσουν τη σημασία του βυζαντινού πολιτισμού και την αναγκαιότητα ανάδειξής του, ειδικά για τους πληθυσμούς όχι μόνο των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας αλλά και του ευρύτερου μεσογειακού χώρου. Aφού προσδιοριστεί ο όρος «Βυζάντιο» και τα παράγωγά του και συζητηθούν στοιχεία όπως η εθνολογική σύνθεση, η γεωγραφική έκταση και ο χαρακτήρας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, επισημαίνονται οι νέες κατευθύνσεις και προοπτικές της επιστημονικής έρευνας, καθώς και βασικά στοιχεία της βυζαντινής ιστορίας και πολιτισμού.

3. Πολιτιστική κληρονομιά: ορισμός, βασικές έννοιες, μοντέλα διαχείρισης (Ι. Σπηλιοπούλου)

Εισαγωγή στη διαχείριση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς: ορολογία, έννοια και μοντέλα διαχείρισης. Η έννοια της ανάδειξης της υλικής και άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς: μνημεία και κοινωνία, μνημεία και περιβάλλον, αξίες, ολοκληρωμένη προστασία, ένταξη των μνημείων στη σύγχρονη ζωή. Η ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων ως διαχείριση αρχαιολογικού έργου: αρχαιολογικά πάρκα, στέγαστρα αρχαιοτήτων, επιτόπια ή κατά χώραν ανάδειξη, επιτόπια μουσεία, ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων και μνημείων, ενιαίο δίκτυο αρχαιολογικών χώρων, χρήση νέων τεχνολογιών και πολυμέσων εντός των αρχαιολογικών χώρων. Η προστασία και διαχείριση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης και αειφορίας. Τα Πολιτισμικά Αγαθά ως πολιτιστικοί πόροι.

4. Ανάλυση Συμβάσεων, Χαρτών και διεθνών κειμένων για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς (Ι. Σπηλιοπούλου)

Παρουσιάζονται οι θεμελιώδεις αρχές που διέπουν την ανάδειξη και διαχείριση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς (υλικής και άυλης), όπως αυτές υπαγορεύονται από τις διεθνείς, ευρωπαϊκές και εθνικές συμβάσεις / χάρτες για την προστασία της. Εξετάζονται ο Χάρτης των Αθηνών (1931), που αφορούσε την Αποκατάσταση των Ιστορικών Μνημείων και εγκρίθηκε κατά το πρώτο Διεθνές Συνέδριο Αρχιτεκτόνων και Τεχνικών των ιστορικών μνημείων στην Αθήνα. Κατόπιν επανεξέτασής του, προέκυψε η Χάρτα της Βενετίας, που καταρτίστηκε κατά τη διάρκεια του 2ου Διεθνούς Συνεδρίου Αρχιτεκτόνων και Τεχνικών των Ιστορικών Μνημείων (Βενετία, 25-31 Μαΐου 1964) και διοργανώθηκε από το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS). Η Χάρτα της Βενετίας αποτελεί μέχρι σήμερα το σημαντικότερο κείμενο που αφορά και προσδιορίζει τους όρους περί αποκατάστασης και συντήρησης μνημείων και μνημειακών συνόλων. Παρουσιάζονται, επίσης, η Διεθνής σύμβαση της Χάγης, η Διεθνής σύμβαση για την απαγόρευση και παρεμπόδιση της παράνομης εισαγωγής, εξαγωγής και μεταβίβασης της κυριότητας των πολιτιστικών αγαθών, η Διεθνής σύμβαση για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, η Διεθνής σύμβαση UNIDROIT, η Ευρωπαϊκή μορφωτική σύμβαση, η Ευρωπαϊκή σύμβαση για την προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς, η Ευρωπαϊκή σύμβαση της Βαλέτας, η Ευρωπαϊκή σύμβαση της Γρανάδας και η Ευρωπαϊκή σύμβαση των Δελφών.

5. UNESCO: κανονιστικό και επιχειρησιακό πλαίσιο διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς (Μ. Κουρή)

Παρουσιάζεται η UNESCO (ιστορικό, αποστολή, αρχές και κανονιστική και επιχειρησιακή δράση με επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά). Παρουσιάζονται ονομαστικά ποικίλες συμβάσεις και διακηρύξεις που αφορούν την πολιτιστική κληρονομιά. Διεξοδικά αναλύονται οι ακόλουθες τρεις βασικές Συμβάσεις: α) Σύμβαση για την Προστασία των Πολιτιστικών Αγαθών σε Περίπτωση Ένοπλης Σύρραξης, β) Σύμβαση για την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς και οι συνακόλουθοι Κατάλογοι, γ)  Σύμβαση για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Σε αυτές εξετάζονται το ιστορικό πλαίσιο που τις κατέστησε αναγκαίες, τα κύρια σημεία των κειμένων τους, τα αποτελέσματα αυτών και η προβληματική που τις συνοδεύει. Επίσης, παρουσιάζονται παραδείγματα από τον εθνικό και τον διεθνή χώρο, καθώς και η στάση και η δράση της Ελλάδας στο πλαίσιο των ανωτέρω συμβάσεων.

6. Ευρωπαϊκή Ένωση, Συμβούλιο Ευρώπης: κανονιστικό και επιχειρησιακό πλαίσιο διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς – Εννοιολογήσεις της πολιτιστικής κληρονομιάς με βάση το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο (Μ. Κουρή)

Το μάθημα εστιάζει στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Συμβούλιο της Ευρώπης (ιστορικό, αποστολή, αρχές και κανονιστική και επιχειρησιακή δράση με επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά), όπως και στην προβληματική που συνοδεύει τη δράση των δύο διακρατικών οργανισμών στο πεδίο της πολιτιστικής κληρονομιάς. Παρουσιάζεται η δράση και η παρουσία της Ελλάδας στο πλαίσιο της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Γίνονται συγκρίσεις μεταξύ του κανονιστικού και του επιχειρησιακού πλαισίου για την κληρονομιά των ανωτέρω φορέων αυτών και της UNESCO. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται το βασικό θεσμικό/νομικό πλαίσιο για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας με αναφορές στο Σύνταγμα της Ελλάδος και στον πρόσφατο αρχαιολογικό νόμο. Αναλύονται οι έννοιες του πολιτιστικού αγαθού και της πολιτιστικής κληρονομιάς, το περιεχόμενο της έννοιας της προστασίας και οι θεμελιώδεις αξίες του Νόμου. Στη συνέχεια εξετάζεται η αποστολή και η δομή του βασικού φορέα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας, του Υπουργείου Πολιτισμού.

7. Ζητήματα διαχείρισης των ελληνικών αρχαιοτήτων από τον 19ο αιώνα μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Ε. Ζυμή)

Διαφωτισμός (ο Κοραής και η μέριμνα για τις αρχαιότητες – Η Φιλόμουσος Εταιρεία και οι αρχαιότητες – Ελληνική επανάσταση και αρχαιότητες (Γερουσία Ανατολικής Ελλάδας και φύλαξη αρχαιοτήτων, οι αρχαιότητες της Ακρόπολης της Αθήνας σε κίνδυνο, λαθρανασκαφές και διακίνηση αρχαιοτήτων στην Ευρώπη) – Η μέριμνα για τις αρχαιότητες μετά την Επανάσταση – Η πολιτική του Καποδίστρια και η ίδρυση του Μουσείου στην Αίγινα – Ευρωπαϊκές επιστημονικές αποστολές στην Ελλάδα – Η πολιτική του Όθωνα για τις αρχαιότητες (Κυριακός Πιττάκης, L. Ross, ίδρυση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, πρώτος Αρχαιολογικός Νόμος, ίδρυση της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας) – Η πολιτική του Κωλέττη και ο θεσμός των ξένων αρχαιολογικών σχολών – Η πολιτική για τις αρχαιότητες κατά την περίοδο 1863-1900 (πρώτες μεγάλες ανασκαφές, πρώτες αρχαιολογικές συλλογές στην Ελλάδα, Αρχαιολογικός Νόμος του 1899, έκδοση Αρχαιολογικού Δελτίου) – Η πολιτική για τις αρχαιότητες στο α΄ μισό του 20ου αιώνα (Α΄ Διεθνές Αρχαιολογικό Συνέδριο στην Αθήνα, αναδιοργάνωση της Αρχαιολογικής υπηρεσίας, ίδρυση Αρχαιολογικού Συμβουλίου, ίδρυση Ειδικού Αρχαιολογικού Ταμείου, Ι. Παπαδημητρίου, έργο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας στη Μ. Ασία, αναθεώρηση αρχαιολογικής νομοθεσίας, οι αρχαιότητες την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της κατοχής).

8. Βυζαντινή πολιτιστική κληρονομιά και η διαχείρισή της από το ελληνικό κράτος (Μ. Ξανθοπούλου)

Η μεταχείριση των βυζαντινών και μεταβυζαντινών αρχαιοτήτων και μνημείων από το νεοελληνικό κράτος: α) το ιδεολογικό και πολιτισμικό πλαίσιο (πώς το ελληνικό κράτος προσέδωσε σηµασία και πώς αξιολόγησε διαφορετικές όψεις ή περιόδους του παρελθόντος έως το τέλος του 19ου / αρχές του 20ου αιώνα), β) η κατάσταση και μεταχείριση των βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων μετά την Επανάσταση και μέχρι τις αρχές του 20ου αι., γ) πρόσωπα και φορείς διαχείρισης της χριστιανικής/βυζαντινής/μεσαιωνικής μνημειακής κληρονομιάς.

9. Βυζαντινά μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Ελλάδα (Μ. Ξανθοπούλου)

Η διαχείριση από το ελληνικό κράτος των βυζαντινών μνημείων μέσα από δύο μελέτες περίπτωσης αστικών συνόλων / μνημείων εγγεγραμμένων στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς: α) Μυστράς (οικισμός ενεργός έως τα μέσα του 20ου, κατάλοιπα ορατά/προσβάσιμα): Μυστράς και διεθνές/εθνικό φαντασιακό, θέματα αναστύλωσης/ανάδειξης, θέματα επιλεκτικής μνήμης/λήθης, ελληνικότητα vs πολυπολιτισμικότητα, β) Θεσσαλονίκη [«πόλη κάτω από την πόλη», κατάλοιπα κάτω από τον σύγχρονο πολεοδομικό ιστό, προσβάσιμα μόνο μέσω (σωστικής) ανασκαφής]: αρχαιότητες και σύγχρονη ανάπτυξη, θέματα επιλεκτικής μνήμης/λήθης, ελληνικότητα και αλλότριοι.

10. Οι ξένες αρχαιολογικές σχολές και ο ρόλος τους στη διαχείριση της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς (Ε. Ζυμή)

Το κίνημα του φιλελληνισμού, οι πολιτικές ανακατατάξεις στην Ευρώπη, η μέριμνα για τις αρχαιότητες στην Ελλάδα, που εκδηλώθηκε πριν ακόμη από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, είναι μερικοί από τους παράγοντες που οδήγησαν στην εγκαινίαση του θεσμού των Ξένων Αρχαιολογικών Σχολών. Οι πρώτες σχολές συστάθηκαν περίπου από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ου, και η πιο πρόσφατη το 2019. Το μάθημα στοχεύει στα εξής: α) να σκιαγραφηθεί το θεσμικό και νομικό πλαίσιο λειτουργίας των ιδρυμάτων αυτών στην Ελλάδα από την ίδρυσή τους μέχρι σήμερα, β) να αναδειχθεί ο ρόλος τους στην αποκάλυψη και προστασία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, καθώς και στην προαγωγή της γνώση για τον ελληνικό πολιτισμό, γ) να παρακολουθηθεί η εξέλιξή τους σε πολυδιάστατα ερευνητικά ιδρύματα και σε μεσολαβητές ανάμεσα στο ελληνικό κράτος και σε ξένους επιστήμονες και φορείς που επιθυμούν να διεξάγουν αρχαιολογικές ανασκαφές αλλά και έρευνα στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες στην Ελλάδα.

11. Οικονομία του Πολιτισμού Ι: Εισαγωγή στην Οικονομία του Πολιτισμού (Θ. Κουτσομπίνας)

Εισαγωγή στο αντικείμενο της πολιτισμικής οικονομίας στο πολιτισμικό και δημιουργικό τομέα (ΠΔΒ) και στη θέση του κλάδου της πολιτιστικής κληρονομιάς σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο. Παρουσίαση των κύκλων του ΠΔΤ και των αλληλεπιδράσεων του.

12. Οικονομία του Πολιτισμού ΙΙ: Το οικονομικό πλεονέκτημα της πολιτιστικής αξίας (Θ. Κουτσομπίνας)

Αναπτύσσονται θεωρητικά και εφαρμοσμένα θέματα του πολιτισμικού κεφαλαίου, πολιτιστικής αξίας, πολιτισμικής αλλαγής, πολιτισμικής εμβληματικότητας, βιωσιμότητας και αειφόρου ανάπτυξης και στο ρόλο της πολιτισμικής οικονομίας στο σύγχρονο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό γίγνεσθαι.

13. Οικονομία του Πολιτισμού ΙΙΙ: Βασικές αρχές οικονομικής θεωρίας και εφαρμογές στην Οικονομία του Πολιτισμού (Θ. Κουτσομπίνας)

Παρουσιάζονται θέματα οικονομικής θεωρίας στο ΠΔΤ και πολιτισμικής διαχείρισης συμπεριφορών, και δραστηριοτήτων και πρακτικών στο οικονομικό πεδίο, στη μελέτη του πολιτισμικού υποβάθρου για τη θεώρηση των σύγχρονων πολιτισμικών αγαθών και υπηρεσιών, στο πολιτισμικό αποτύπωμα σημαντικών κλάδων όπως του τουρισμού, τηε κυκλικής οικονομίας και τη συνεισφορά των ΠΔΒ στο εθνικό παραγωγικό μοντέλο, στην οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική πρόοδο.